منبع: گام (سايت آموزش و پرورش تهران)

آیا می دانید آخرین زلزله مخرب تهران چه زمانی رخ داده است ؟

آخرین زمین لرزه محرب تهران در 27 مارس 1830 میلادی در اطراف دماوند و شمیرانات رخ داد و شمیرانات را ویران ساخت بر اثر این زمین لرزه 700 روستا در جاجرود و در مسیر دماوند به سمت سمنان ویران گردید و بیش از 500 نفر در دماوند کشته شدند. .کاروانسرای جاجرود و شهر تهران آسیب دید و 30 نفر در تهران کشته شدند و تمامی خانه های تهران آسیب دیدند و بخشی از بازار و قسمتی از ساختمان دربار و خانه های پیرامون فرو ریختند . ارگ تهران ، تالار بزرگ مدعوین و چند ساختمان بزرگ و سفارت انگلیس به سختی آسیب دیدند . خسارات وارده به تهران حدود یک میلیون تومان به قیمت آن سال تخمین زده شد مردم تهران همراه با خانواده های سلطنتی مدتی را در چادر ها به سر بردند . شماری از ساختمان های دولتی در آمل ، ساری ، دامغان نیز آسیب دیدند .

منابع

1-      آمبرسز وملویل ( 1982 ) تاریخ زمین لرزه های ایران ترجمه رده ، 1370 انتشارات آگاه تهران

2-      دکتر محسن پور کرمانی ، لرزه خیزی ایران چاپ 1377 انتشارات دانشگاه شهید بهشتی

3-      بربریان . م 1362 پژوهش و بررسی لرزه زمین ساخت ایران زمین ، سازمان زمین شناسی کشور

 سرگذشت لرزه خیزی ایران

بیشتر اطلاعات قدیمی زلزله شناسی بر پایه مستندات تاریخی می باشد که مسلما در مناطق شهری و آباد این اطلاعات دقیق و بیشتر است و در واقع توزیع زمین لرزه های تاریخی پیوند نزدیکی با توزیع مرازک شهری و چگالی جمعیت دارد . و لزوما تابعی از بزرگی خود زمین لرزه ها نیست . سر گذشت لرزه خیزی ایران را عموما می توان به دو دوره قبل از اسلام و بعد از اسلام تقسیم نمود . مطالب چندانی درباره زلزله های پیش از اسلام در دست نیست و مقدار اندک آن بر پایه شواهد باستان شناسی و گزارش های تاریخی قدیمی استوار است . محل قدیمترین رویداد را می توان منطقه بوئین زهرا دانست ( هزاره سوم پیش از میلاد ) بسیاری از اطلاعات مربوط به زمین لرزه ها در هزاره بعد بر پایه مکاتبات پادشاهان امپراتوری آشور استوار است و این اطلاعات اساس یا مربوط به نواحی خارج از ناحیه ایران بوده و یا درباره مکان هایی از آن امپراتوری است که نا شناخته مانده است .

نخستین زمین لرزه ایران باستان که در تاریخ ثبت شده است . زمین لرزه سدم چهارم پیش از میلاد است که منطقه ری را ویران کردو شمار بسیاری شهر و روستا ویران شد .از سده پنجم میلادی به بعد ذکر خبر زمین لرزه ها فراوان تر می شود و در دوره بعد از اسلام مناطق وسیعی از ناحیه ایران زلزله های ویرانگری به خود دیده است . از جمله این نواحی می توان خراسان ، اهواز ، ذی ، تبریز ، گرگان ، طالقان ، همدان ، بوئین زهرا ، نیشابور ، .... را نام برد .

اولین زلزله ثبت شده ایران توسط دستگاه لرزه نگار در سال 1856 در ساعت 49/19 روز 4 اکتبر رخ داده است . در آذربایجان این زلزله توسط دستگاهی که در پایگاه تبریز توسط کنسول روس برپا شده بود ثبت گردید .

از کنار هم گذاشتن زمین لرزه های تاریخی و سده 20 در می یابیم که شمار چشمگیری از زمین لرزه های سده اخیر در همان مکان زمین لرزه های قدیمی روی داده است . خلا های لرزه ای در دوره تاریخی ایران در نواحی لوت غربی و جنوب شرقی ایران است . البته خلا به معنی نبود زلزله در لوت غربی و جنوب شرق ایران نیست بلکه به این معنی است که لرزه های بزرگ روی نداده است چون این نواحی جز نواحی کویری و کم چگالی جمعیتی هستند ، مستند است تاریخی وجود ندارد .

بطور کلی می توان ادعا کرد که تمام ایران لرزه خیز است و از پتانسیل لرزه خیزی بالایی بر خوردار است .

از دیدگاه زمین ساخت ، ایران بر روی کمربند لرزه خیزی آلپ همالایا قرار گرفته است ، این کمربند از شرق پرتقال شروع شده و با عبور از جنوب اروپا و ایران و جنوب شرق آسیا تا اقیانوس آرام امتداد می یابد و بیشتر از 95 درصد زمین لرزه های جهان در این ناخیه حطی شکل اتفاق می افتد . مورفولوژی کنونی ایرا نیز بر اثر همین کوهزایی آلپ بوجود آمده است . مطالعه لرزه خیزی خاور میانه نشان می دهد که مناطق لرزه زا در این منطقه محصور به چند گسل نمی گردد . بلکه بر روی نوار هایی به پهنای 100 تا 300 کیلومتر پراکنده هستند این بررسی نشان می دهد که مناطق بررسی از ترکیه مرکزی ، خزر جنوبی ، ایران مرکزی و شمال غرب ایران از سطح لرزه خیزی کمتری در مقایسه با کمربندهای لرزه های اطرافشان برخوردارند .

ظاهرا مکان زلزله های بزرگ از ناخیه پهناور پیروی می کند که از آذربایجان در امتداد البرز تا خراسان شمالی کشیده شده و در آنجا به سوی جنوب بر می گردد و در امتداد تمامی بخش شرقی لوت تا سیستان شمالی ادامه می یابد . این ناحیه که بیشتر  زمین لرزه های تاریخی و زمین لرزه های اخیر درون آن روی داده اند به اختصار هلال ایران نامیده می شود . فعالیت لرزه ای در ایران در امتداد مناطق لرزه زمین ساخت مهم زیر صورت می گیرد .

الف) ناحیه زاگرس

ب) ناحیه ایران مرکزی

ج) ناحیه البرز

د) گستره کپه داغ

منابع

1-      حواد ساعدی بناب ، شناخت زلزله و پیش بینی زلزله تهران چاپ 1378 انتشارات دانش زمین

2-      دکتر نوربخش میرزایی ، پارامتر های مبتایی زمین لرزه های ایران چاپ زمستان 1381 انتشارات دانش نگار

3-      دکتر محسن پور کرمانی ، لرزع خیزی ایران چاپ 1377 انتشارات دانشگاه شهید بهشتی

4-      روزنامه ایران مورخه 12/9/83