اکتـــــــــــــــا (آسمان نیمه ابری)

                                                           GISچيست؟

                  Geographic Information System

 تاريخچه ايجاد GIS:

اولين نمونه از يك جي‌آي‌اس ملّي، جي‌آي‌اس كانادا است كه از اواخر1960 به اين طرف ‌به صورت پيوسته مورد استفاده قرار گرفته است. در دهه‌هاي 1970 و1980 ميلادي پيشرفت‌هاي قابل ملاحظه‌اي در فناوري جي‌آي‌اس به وجود آمد، به طوري كه عبارت «سيستم اطلاعات جغرافيايي» در مورد مجموعه ابزارهايي براي تحليل و نمايش نقشه‌ها و ادغام فنون و شيوه‌هاي آماري و نقشه‌اي و كاربرد فراگيرتر آن، بويژه براي تحليل تأثيرات وخط مشي‌هاي دولتي به كارگرفته شد.

 در حالي‌كه سابقه فناوري جي‌آي‌اس دركشورهاي غربي ازجمله كانادا وآمريكا به بيش از40 سال مي‌رسد، فناوري جي‌آي‌اس در اغلب كشورهاي جهان سوم بسيار جوان مي‌باشد. از ويژگي‌هاي جي‌آي‌اس در كشورهاي غربي هماهنگي بين فناوري و آموزش وكاربرد آن است، صورت مي گيرد.

فن آوري GIS از نظر تجاري بيش از 40 سال است كه وجود دارد ولي راه اندازي گسترده آن در سطح جهاني تنها به چند سال اخير محدود مي شود. از جمله عواملي كه مانع از رواج سريع و جامع آن بوده اند عبارتند از :

ــ آگاهي ناچيز از نقش ، منافع و پتانسيل اجرائي GIS .

ــ فقدان فن آوري مناسب و مقرون به صرفه .

ــ دشواري كار، زمان و منابع لازم براي گرد آوري داده هاي مناسب به فرم رقومي .

براي آشنايي با تاريخچه اين تكنولوژي بهتر است كه به بررسي پروندهء پيدايش و رشد نرم فزارGIS در طول 20 يا 30 سال گذشته بپردازيم .

بسته هاي نرم افزار GIS نوعا" از سه مبدا ريشه مي گيرند كه عبارتند از :

1. سامانه هاي ترسيم ( كارتوگرافي )

2. سامانه هاي اداري ( مديريت داده ها)

3. سامانه هاي جغرافيايي ( منابع طبيعي و محيط زيست ) وضعيت كنوني

سامانه هاي GIS به شكلي كه امروزآنها را مي شناسيم از سه منبع فوق ريشه گرفته و راهي طولاني را پشت سر گذاشته اند. اين سامانه ها هنوز تحت بررسي و تحقيق هستند و همچنان براي توسعه آنها سرمايه گذاري مي شود. هدف از اين كار بهينه كردن عملكرد و بالا بردن سطح فني آنهاست .

سامانه هاي ابداعي براي مديريت داده هاي اصلي طوري بسط يافته اند كه مي توانند عملكرد نمايش نقشه و تحليلات ( سه بعدي ) جغرافيايي را نيز انجام دهند.  نتيجه آنكه كامپيوتري شدن نقشه ها و ترسيمات منجر به تحول شگرف در رشد و تاريخ GIS شده است. با گذشت زمان ، تعداد كاربران اين سامانه ، كه در ساير زير مجموعه هاي صنايع فن آوري اطلاعات (IT) مشغول به فعاليت مي باشند. افزايش اساسي يافته است . بدين لحاظ دامنه تنوع كاربران نيز گسترش يافته است .  اكنون GIS تنها مورد توجه مؤسسات خدمات رساني يا سازمانهاي دولتي محلي يا مركزي بزرگ نيست . كاربران GIS امروزه در بخش‌هايي همچون حمل و نقل ، خرده فروشي ، امور مالي يا ساير قسمتهاي بخش خصوصي ديده مي شوند.

تعريف GIS :

جامع ترين تعريف مورد پذيرش براي سامانه اطلاعات جغرافيايي GIS تعريفي است كه تحت عنوان كاربرد اطلاعات جغرافيايي در گزارش كميته بازرسي به رياست Lord chorleg ارائه گرديد. به موجب اين تعريف :

سامانه اطلاعات جغرافيايي سامانه اي است كه براي دريافت ، ذخيره سازي، كنترل، ادغام ،

پردازش ، تحليل و نمايش داده هايي كه از نظر مكاني به زمين مرجع يافته اند . اين سامانه معمولا مستلزم يك پايگاه داده كامپيوتري زمين مرجع و يك نرم افزار مناسب با نوع كاربرد مي باشد.

ـ به عقيده (1992Laurini , Thompson)  سامانه GIS در يك توصيف كلي سامانه اي است كه شرايط زير را تامين مي نمايد :

ـ  ابزاري را براي نمايش رقومي پديده هاي مكاني به دست مي دهد كه عبارت است از

دريافت و كد نمودن داده ها .

ـ  با ارائه ابزار لازم ، امكان به كارگيري و حفاظت از داده هاي كد شده را فراهم سازد . مثلا با امكاناتي براي به روز آوري ، مديريت و ذخيره سازي ، تبديل يا سازماندهي مجدد داده ها از يك فرم به فرم ديگر يا تائيد نمودن و اعتبار سنجي داده ها .                                                   

ــ ارائه ابزار لازم براي اصلاح ، رسيدگي ، خلاصه سازي و امثال آن . به عبارت ديگر با تسهيلات لازم به تحليل ، شبيه سازي ، تركيب و تصريح مشكلات نظري يا عملي كمك نمايد.

ــ  با در اختيار قرار دادن امكان يازيابي موثر داده ها در فرايند پرسش هاي پيچيده اي به وظيفه استدلال فضايي كمك كند.

ــ  ارائه خروجيهاي مختلف اعم از جدول هاي چاپي ، نقشه هاي پلات شده ، عكس ، نمودارهاي علمي و امثالهم ،‌ در فرمهاي مختلف و مناسب .

" اچ دنيسون پارك " در مقدمه " كتاب شناسي سامانه هاي اطلاعات بين الملل 1993"           مي گويد ، عبارت GIS معنايي نزديك به تكنولوژي مديريت ، پردازش و تحليل داده هاي فضايي جغرافيايي با كامپيوتر يافته است . يعني عبارت GIS بيانگر يك فن آوري است نه يك سامانه  0000

" GIS به عنوان يك تكنولوژي ادغام شده ":

يكي از مزاياي فن آوري GIS اين است كه مي تواند مجموعه داده هاي قديمي و جديد را كه حاوي داده هاي جغرافيايي هستند و بصورت منفرد و جدا از يكديگر عمل مي نمايند ، ادغام نمايد.بهترين مثال براي اين مورد بخش خدمات رساني است كه در آن سامانه مخصوص به مشتريان با سامانه هايي كه حاوي ركوردهاي مربوط به شبكه خدمات رساني شهري هستند ادغام مي شود و نتيجه آن دست يافتن به يك سرويس خدمات رساني پيشرفته به مشتريان است .

 براي مثال اگر شركت گاز براي تعمير يك نقص فني ناچار است كه بخشي از شبكه گاز رساني را قطع نمايد ،‌GIS ميتواند اطلاعات مربوط به كليه مصرف كنندگان را كه تحت تاثير اين اقدام قرار خواهد گرفت تعيين نمايد ، بنابراين مي نوان همگي آنها را قبلا با خبر نمود.

" مؤلفه هاي  يك GIS "

تمام سامانه هاي اطلاعات جغرافيايي ، چه آنهايي كه به قيمت چند صد پوند هستند و دردستگاه PC اجرا مي شوند و چه آنهايي كه ميليونها پوند قيمت دارند و با بهره گيري از پيكر بندي هاي سخت افزاري بزرگ در سطح سازماني علني نموده و به صدها كاربر خدمات  مي دهند ، داراي مجموعه اي مشترك از مولفه هاي زير هستند:

           نرم افزار ، سخت افزار ، افراد و روشهاي اجرايي ، داده ها

ضرورت به‌كارگيري GIS در سطح ملي :

مروري بر تجارب يازده كشور مختلف به عنوان الگوهاي پيشرو در امر برپايي GIS ملي و نتايج حاصل از آن براي ايران بسيار مفيد بوده و مي‌تواند مورد استفاده دست‌اندركاران شهري قرار گيرد.در چند دهه اخير فن‌آوري GIS موجب شد تا كاربردهاي داده‌هاي جغرافيايي و مكاني بيش از پيش مورد توجه قرار گيرد. آنچه باعث شده تا كشورهاي صنعتي، به خصوص آمريكا به فكر برپايي GIS ملي باشند ضرورت به‌كارگيري اين تكنولوژي در حيطه تصميم‌گيري‌هاي ملي براساس اطلاعات رقومي و در جهت توسعه پايدار بوده است. زيرا قابليت‌هاي اين گونه سيستم‌ها دولت‌ها را ملزم مي‌سازد تا به‌كارگيري داده‌هاي مكاني در قالب سيستم‌هاي اطلاعات جغرافيايي، سياستگذاري‌ و تصميم‌گيري كنند.

مروري بر تجارب يازده كشور مختلف (كشورهاي نسل اول) به عنوان الگوهاي پيشرو در امر برپايي GIS ملي و نتايج حاصل از آن براي كشورهاي در حال توسعه به خصوص ايران كه در به‌كارگيري اين تكنولوژي جوان است بسيار مفيد بوده و مي‌تواند مورد استفاده مديران، كارشناسان و دست‌اندركاران امر تصميم‌سازي و سياستگذاري قرار گيرد.

به طور اجمال كشورهاي نسل اول نظير قطر، استراليا، كانادا، اندونزي، ژاپن، كره، مالزي، هلند، پرتغال، بريتانيا و ايالت متحده آمريكا در دهه نود با وجود اين‌كه نحوه عملكرد و اهداف آنها متفاوت بوده ليكن در چند مورد ذيل يكسان عمل كرده‌اند.

1-اطلاعات توليد شده اين كشورها ماهيتا اطلاعات ملي يا در سطوح ملي را شامل مي‌شود.

2- تمام اطلاعات آنها براساس اطلاعات جغرافيايي (داده‌هاي مكاني يا عوارض جغرافيايي) يا به طور خلاصه اطلاعات مربوط به سرزمين و نفوس انساني شكل گرفته‌اند.

3- اطلاعات آنها براساس زيرساخت‌ها و سيستم‌هاي رقومي روزآمد شكل گرفته‌اند.  

بديهي است تجارب فوق به عنوان پيشگامان نسل اول مي‌تواند به عنواند درس‌هايي براي نسل دوم GIS ملي مورد استفاده قرار گيرد.                                                                                   

اهميت اطلاعات مكاني:

به دنبال نشست هشت كشور بزرگ صنعتي در سال 2001 ميلادي متشكل از آمريكا، انگليس، روسيه، ژاپن، آلمان، ايتاليا، فرانسه و كانادا كه به گروه هشت موسوم است و انتشار منشور اوكيناوا، اهميت موضوع به‌كارگيري اطلاعات جغرافيايي در جهان امروز بيشتر آشكار شده بالاخص با توجه به اهدافي كه در جهت يكسان‌سازي بستر فن‌آوري اطلاعات در جهان توسط جامعه جهاني دنبال مي‌شود .

در بند 3 منشور اوكيناوا آمده است:‌هر كس در هر كجا بايد بتواند از مزاياي GIS بهره‌مند شود و هيچ كس نبايد از منافع آن بي‌بهره بماند. جهش بسوي اين جامعه ي اطلاعات جهاني بستگي به ارزش‌هاي دموكراتيكي دارد كه از توسعه جامعه بشري در مقولاتي همچون جريان

آزاد اطلاعات و احترام به ارزش‌هاي گوناگون و حتي رو در رو پاسداري كند.همين‌طور اين موضوع در آمريكا در قالب راهبرد «دسترسي به داده‌ها و جمع‌آوري اطلاعات» براي دولت مركزي مطرح بوده و اين موضوع در پيام آل‌گور (1998) و فرمان اجرايي كلينتون، رييس جمهوروقت آمريكا، بدين‌گونه بيان شده است » :موج تازه امكانات فن‌آوري‌ به ما اين اجازه را داده است تا به جمع‌آوري، دسترسي، پردازش و نمايش هر آنچه كه پيرامون ما است و حجم عظيم اطلاعات مربوط به سياره خود و داده‌هاي متنوع محيط زيست و پديده‌هاي فرهنگي و اجتماعي بپردازيم. بسيـاري از اين اطلاعات زمين مرجع بوده و تمامي آنها به بخش‌هاي ويژه‌اي از سطح زمين مرتبط مي‌شوند .

اطلاعات جغرافيايي ضرورتي حياتي براي توسعه پيشرفت‌هاي اقتصادي است. اين توسعه براي بقاي نقش خويش در حمايت و نگهداري منابع طبيعي و حفظ محيط زيست متكي بر اطلاعات جغرافيايي است. فن‌آوري مدرن امروز اين امكان را براي ما فراهم آورده‌اند تا با توسعه مراحل جمع‌آوري، توزيع و كاربردي ساختن اطلاعات جغرافيايي و داده‌هاي زمين مرجع به اهداف خويش دست يابيم. مصلحت ملي ايجاب مي‌كند تا شاخه اجرايي GIS ملي توسعه يافته و در همكاري با ايالات، دولت‌هاي محلي و بخش خصوصي در جهت ايجاد زيرساخت‌ داده‌هاي مكاني ملي اقدام كند و با حمايت از بخش‌هاي خصوصي و دولتي كاربردهاي اجرايي داده‌هاي جغرافيايي نظير حمل و نقل، توسعه اجتماعي، كشاورزي، مقابله با بلايا و حوادث غيرمترقبه، مديريت محيط زيست و ... فن‌آوري اطلاعات را به منصه ظهور برساند. (ستاد اجرايي رياست جمهوري 1994)انباشتگي اطلاعات در دولت‌هاي مركزي و حجم تصميم‌گيري‌ها در محيط GIS بعد از برپايي GIS ملي به حدي بود كه سيستم‌هاي اطلاعات جغرافيايي را به مثابه يك مخروط شامل:

ـــ قوانين                                                                                                                                     

ـ استانداردها

ـ‌ سياست‌گذاري‌ها

ـ شرايط ملي و منطقه‌اي

ـ الگوهاي تصميم‌گيري با لايه‌هاي متنوع اطلاعاتي ؛لقب داده كه هر چه دسترسي و وجود داده‌هاي مكاني در آن بيشتر باشد ارزش و مرغوبيت آن نيز به همان نسبت افزايش پيدا مي‌كند.

دو تجربه بين‌المللي به طور اجمال :

يكي از مهم‌ترين تجارب مهم در به‌كارگيري GIS در كشورهاي در حال توسعه الگوهاي به‌كار رفته در كشور ژاپن است كه به لحاظ اين كه وجه تشابه از نظر زلزله‌خيز بودن با ايران را دارد با اهميت است . به اختصار اشاره مي‌شود به اين نكته كه نقطه آغازين فعاليت‌هاي دولت ژاپن در ايجاد زيرساخت داده‌هاي مكاني ملي از زماني بود كه دولت ژاپن به منظور پاسخگويي به مردم و افكار عمومي پس از بروز فاجعه ملي زلزله شهر كوبه در ژانويه 1995، مرور كلي بر نحوه ارايه خدمات و مديريت حوادث غيرمترقبه و امور ضروري را در دستور كار خود قرار داده و تمامي داده‌هاي مورد نياز و وابسته در مديريت بحران و حوادث يا بلاياي طبيعي را مطالعه و بازنگري كند.

از ديگر تجاربي كه مي‌تواند مورد توجه ما قرار گيرد تجربه كويت است كه ضرورت ايجاد GIS ملي را به خوبي نمايان مي‌سازد. در اينجا به همين قدر اكتفا مي‌شود كه بر اساس نظر كارشناسان، اگر سيستم اطلاعات جغرافيايي كويت وجود نداشت بعد از حمله عراق به كويت بازسازي آن كشور و تعيين و تثبيت مالكيت‌ها با توجه به فجايع اين جنگ ميسر نبود.

مشكلات فراروي به‌كارگيري GIS در ايران :

حال با توجه به توسعه و پيشرفت كاربردها و علوم مربوط به سيستم‌هاي اطلاعات جغرافيايي در سطح ملي در كشورهاي توسعه يافته، ضرورت استفاده از اين تكنولوژي با توجه به وجود انبوهي از اطلاعات زمين مرجع در سطح شهرها و به خصوص كلان شهرها كه بيش از 90 درصد اطلاعات آنها مكاني است، بيش از پيش حس مي‌شود. لذا ناگفته پيداست كه برنامه‌ريزي در اين خصوص ضرورت دارد.  آن چه هدف اين نوشتار است وجود حجم انبوه اطلاعات مكانيزه و غيرمكانيزه در مراكز و سازمان‌هاي خدماتي و يا مديريت شهري در سطح ملي و منطقه‌اي به خصوص شهرها و شهرداري‌هاست كه متاسفانه اين اطلاعات غيرمنسجم در محيط‌هاي متفاوت غيرهمگون با ساختارهاي درهم ريخته است .

علي‌رغم اين كه سازمان نقشه‌برداري كل كشور سال‌هاست به عنوان مسئول GIS ملي تمامي سعي و تلاش خود را به سامان دادن به اين موضوع معطوف داشته، اما مي‌توان گفت توفيق كمي در اين امر حاصل آمده است. اكنون مشكلات فراروي سياستگذاران، مديران و كارشناسان امر به كارگيري فن‌آوري GIS در ايران را مي‌توان به طور خلاصه به شرح زير عنوان كرد:

1- فقدان همت و اهميت علمي در فرهنگ‌سازي و برنامه‌ريزي‌هاي خرد و كلان.

2- کوتاهي در تدوين و انتشار استانداردهاي ملي در توليد ـ جمع‌آوري، طبقه‌بندي و پردازش اطلاعات.       

3- رعايت نکردن استانداردهاي مشخص جمع‌آوري، نگهداري و به‌روزرساني.

4-فقدان استاندارد در سطح ملي به منظور تبادل و توزيع اطلاعات.

5- نارسا و ناقص بودن استانداردهاي ملي لازمه در تعيين ساختار اطلاعات.

6- فقدان وجود Metadata و مراكز توزيع اطلاعات                                           

7- ناكارآمدي زيرساخت‌هاي ارتباطي و شبكه‌هاي نو در اين عرصه زده شود.

 لازم است سازمان‌ها و نهادهايي كه در سطح ملي نظير طرح تكفا يا سازمان مديريت و برنامه‌ريزي مسئوليت مرتبط دارند با توجه به نيازهاي روزافزون در اين عرصه برنامه‌ريزي كرده و با تعيين شاخص‌هايي براي ارزيابي فعاليت‌ها و اقدام‌هايي كه بايد صورت گيرد، سازمان‌ها و نهادهاي مربوط را ياري داده تا در جهت تحقق GIS ملي گام اساسي بردارند.

تاريخچه بخش GIS در مديريت مركز مشهد:

كارهاي انجام شده و در دست انجام بخش GIS از ابتدا تا كنون :

1ـ كارتوگرافي  رقومي نقشه هاي طرحهاي اكتشافي در مقياس 000/20: 1 ، 5000: 1و 000/50: 1به همراه پروژه هاي مختلف ديگر همراه با تهيه نقشه راهنماي  پراكندگي  محدوده ها در سطح استانهاي خراسان شامل:

 الف ) تهيه نقشه زمين شناسي معدني 000/20: 1در مناطق : هيرد 100 كيلومتر مربع - هن رود 90 كيلومتر مربع ـ دهك 50 كيلومتر مربع ـ شيخ آباد 47 كيلومتر مربع ـ خونيك 65 كيلومتر مربع ـ خليلان 103 كيلومتر مربع كه همگي مساحتي بالغ بر 455كيلومتر مربع مي باشد .

ب) تهيه نقشه زمين شناسي ـ معدني 1000: 1

چاه كلب 120 هكتار  - چاه زاغو 2كيلومتر مربع - شورك 100 هكتار - جمعا مساحتي بالغ بر4 كيلومتر مربع

ج) تهيه نقشه زمين شناسي ـ معدني 000/50: 1 شاهكوه  500 كيلومتر مربع

و همچنين پروژه هاي اكتشاف طلا و ليستوينيت ها مساحتي بالغ بر 25000 كيلومتر مربع از جنوب استان خراسان

پروژه اكتشاف مس شورك

پروژه پي جويي ماسيوسولفيدها در محدوده برگه هاي 000/250: 1زمين شناسي :  گزيك - بيرجند - زابل به وسعت 50000كيلومتر مربع در زون فليش شرق ايران ( زون نهبندان ـ خاش )

اكتشاف عمومي طلا و آنتيموان شوراب فردوس

اكتشاف مس و طلاي چاه زاغو

2-تهيه بانك اطلاعات نمونه هاي زمين شناسي ومعدني منطقه شمال شرق

3ـ تهيه بانك اطلاعات مكاني و توصيفي نقشه هاي زمين شناسي 000/100

4-اجراي طرح امكان سنجي استفاده ازسيستم تبديل فتوگرامتري كاملا"رقومي براي تهيه نقشه هاي زمين شناسي 1:25000 وارائه گزارش ونقشه

5-اجراي طرح امكان سنجي تهيه نقشه هاي زمين شناسي با استفاده از فتو موزائيك عكسهاي هوايي وارائه گزارش ونقشه

6ـ‌ تهيه DEM نقشه هاي توپوگرافي 25000: 1  درمحدوده بلوكهاي 250000: 1 مشهد ـ سبزوار ـ كاشمر ـ تربت حيدريه ـ‌ فردوس بصورت برگه 1:100000

7ـ تهيه نقشه پراكندگي مواد معدني استان خراسان

8 ـ تهيه اندكس رقومي نقشه هاي 000/50: 1ـ 000/100: 1 ـ 000/250: 1 توپوگرافي و زمين‌شناسي

9ـ تهيه و تكميل نقشه چشمه هاي آبگرم معدني استان خراسان

10ـ تهيه نقشه رقومي نمونه برداري ليستوينيت هاي پهنه افيوليتي شرق كشور با مقياس 000/50: 1

11ـ تهيه نقشه نمونه برداري ‍ژئوشيميايي طرح اكتشافات جنوب خراسان با مقياس 0000/300: 1در گستره اي به وسعت 17500 كيلومتر مربع كه اين مساحت شامل نقشه هاي

ژئوشيمي و نمونه برداري000/100/1 بيرجند ـ مختاران ـ چهار فرسخ ـ سهل آباد ـ بصيران ـ ده سلم ـ چاه داشي

12 ـ تهيه فايل رقومي از30 برگ نقشه تك عنصري ژئوشيميايي 1:50000ريوش ازبرگه 1:100000 كاشمر

13ـ همكاري با پروژه هاي عمراني استاني و خارج از استان كه با همكاري مديريت منطقه شمال شرق صورت ميگيرد جهت كارتوگرافي رقومي نقشه هاي مطالعاتي از جمله پروژه هاي 100000/1 توپوگرافي و زمين شناسي بندرعسلويه ـ پروژه  خط لوله گاز استان خراسان

14ـ تهيه و تكميل Data base نقشه هاي 000/50: 1درگز ـ سرخس ـ طبس ـ قاين ـ بيرجند ـ نهبندان

15 ـ تهيه Data base نقشه 000/50: 1 و 000/100: 1 نقشه گناباد

16ـ  تكميل فتوموزائيك عكسهاي هوايي ورقه هاي 000/50 نبي آباد ـ بركاه ـ باغ گلشن ـ زوزن و چاه نمك

17 ـ تهيه و اصلاح اسلايد شو از منابع مربوط به الگوي داده هاي زمين شناسي و روش تهيه نقشه هاي رقومي و تهيه گزارش تشريحي آن و بررسي نرم افزارهاي مورد نياز جهت طراحي و پياده سازي آن

18ـ تهيه مستندات مربوط به الگوي داده هاي زمين شناسي جهت تهيه پايگاه داده هاي زمين شناسي از اينترنت

19 ـ تفكيك كانون زمين لرزه هاي تاريخي در محدوده شهرستان مشهد .

20 ـ‌ تهيه آرشيوفايلهاي رقومي نقشه هاي توپوگرافي 1:50000و 1:25000موجودبه تفكيك   بلوكهاي 250000: 1 چاه وك ـ فردوس ـ مايي ـ عشق آبادـ به صورت دو بعدي و سه بعدي .

21ـ تكميل بخشي از بانك اطلاعات نقشه هاي 100000: 1زمين شناسي شامل اطلاعات سن وجنس واحدهاي سنگي در49 برگه و 2690 ركورد اطلاعاتي ـ بانك اطلاعات عمومي87

برگه به دو زبان فارسي وانگليسي ،آرشيوفايل تصويري، اسكن رنگي از 72 برگه

22ـ تهيه بانك اطلاعات جغرافيايي استانهاي خراسان

23ـ تهيه  مدل ارتفاعي رقومي كل استان خراسان

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

منابع:                                       

1- www. irandoc.ir

2- www. Persiageo.com

3- www. Gsnet.ir

4- www. Shirazcity.org

5- www. Wiu.edu